Με αφορμή το παρακάτω σχόλιο του αγαπητού μου Πάσχου Μανδραβέλη στο Facebook, με τίτλο “το τέλος της ανεργίας…“, σκέφτηκα να ανακινήσω ευρύτερα το θέμα μέσα από το blog, προκειμένου να κάνουμε ίσως και μια δημιουργική συζήτηση.
Ένα πολύ ενδιαφέρον ρεπορτάζ των «Times» (αναδημοσιευμένο στα «Νέα») για νέα παιδιά που φτιάχνουν και πουλούν εφαρμογές για τα κινητά τηλέφωνα, μου θύμισε μια παλιότερη ομιλία του 1998, για «Το Τέλος της Ανεργίας» Π.Μ.
Τα δυο άρθρα λοιπόν, φωτίζουν ορισμένα σημαντικά θέματα, ιδίως το δεύτερο, αλλά η δική μου άποψη βρίσκεται προς μια διαφορετική κατεύθυνση…Το να προσδιορίσουμε αν θα υφίσταται ανεργία ή εργασία στο μέλλον δεν είναι απλή υπόθεση, γιατί υπεισέρχονται μερικοί ακόμα κρίσιμοι παράγοντες που δεν έχουν ληφθεί υπόψη.
Πράγματι, με την ανθρώπινη εργασία στον γεωργικό τομέα να περιορίζεται στο 3% του ενεργού πληθυσμού, της βιομηχανίας στο 18% και όλη η υπόλοιπη ανθρώπινη εργασία να στριμώχνεται στις υπηρεσίες αλλά ταυτόχρονα να φυλλορροεί σε μια συνολική ανεργία που καλπάζει προς πάνω από 20% το επόμενο διάστημα, είναι βέβαιο ότι δημιουργούνται οι προϋποθέσεις του τέλους της εργασίας όπως την ξέρουμε σήμερα (σημ. η “κατά δήλωση” ελληνική ανεργία είναι παραπλήσια με αυτή που “δηλώνουν” και στις ΗΠΑ).
Είναι όμως σημαντικό να επισημάνουμε ότι χωρίς αυτή την μαζική εργασία όπως την γνωρίζουμε, δεν μπορεί καν να υπάρξει η λειτουργία του καπιταλιστικού (καταναλωτικού) συστήματος. Ακριβώς επειδή αυτό το σύστημα είναι απόλυτα εξαρτημένο από την κατανάλωση και μάλιστα αενάως αυξανόμενη (δηλαδή υπερκατανάλωση), χωρίς την ανθρώπινη εργασία στους τομείς της γεωργίας, της βιομηχανίας και των υπηρεσιών και χωρίς την αντίστοιχη αγοραστική δύναμη από την πλευρά των εργαζομένων, το σύστημα θα καταρρεύσει οριστικά και με πάταγο, πηγαίνοντας να κάνει “παρέα” με τα άλλα δυο που προηγήθηκαν…
Αυτή η προοπτική ενισχύεται και από έναν ακόμα λόγο, οι πόροι του πλανήτη δεν επαρκούν για να συντηρήσουν μια τέτοια υπερμεγέθη παγκόσμια παραγωγή και μάλιστα αενάως αυξανόμενη. Το σχέδιο είναι μη βιώσιμο (unsustainable). Είναι σαν να οδηγούμε ένα αυτοκίνητο πέρα από το όριο των στροφών του κινητήρα (“στα κόκκινα” που λέμε), πόσο μάλλον που η συγκεκριμένη οδήγηση παρατείνεται ήδη για μερικές δεκαετίες… Ήταν ένα “θαύμα” που ο κινητήρας κράτησε μέχρι εδώ αλλά φοβάμαι ότι δεν έχει πολλή ζωή ακόμα…
Για την παγκόσμια παραγωγή λοιπόν (και αντίστοιχα για το παγκόσμιο ΑΕΠ), μάλλον την αντίστροφη πορεία θα πρέπει να αναμένουμε από εδώ και εμπρός. Με τα δάση του πλανήτη αποψιλωμένα, τις θάλασσες, το έδαφος και το υπέδαφος μολυσμένα, τον αέρα, το νερό και τα τρόφιμα 
εξίσου μολυσμένα, τα αποθέματα πετρελαίου να στερεύουν, τα επίπεδα καταναλωτικών απορριμάτων και βιομηχανικών αποβλήτων να αυξάνονται και την ανθρωπότητα να βαίνει προς την ανεργία, η παγκόσμια “ανάγκη” του 
υπερκαταναλωτισμού δεν είναι πλέον επίκαιρη, αλλά και να ήταν, δεν θα επαρκούσε ή ίδια η “φέρουσα παραγωγική ικανότητα” του πλανήτη, ενός πλανήτη που παρομοιάζεται πλέον με ασθενή προκαρκινικού σταδίου, ο οποίος ζει και ανασαίνει μέσα στην μόλυνση και τα σκουπίδια…Αυτά είναι γεγονότα και σιγά σιγά για τους απλούς ανθρώπους , ή και γρήγορα γρήγορα για τις ανήσυχες online και offline κοινότητες των ενεργών πολιτών, τα γεγονότα αυτά γίνονται κοινός τόπος. Κάποια στιγμή μάλιστα στο προσεχές διάστημα των μεγάλων κοινωνικών αλλαγών, η ανθρωπότητα θα αντιληφθεί ότι κατ’ουσίαν μόνο το 10% της παγκόσμιας παραγωγής της είναι απαραίτητο για την επιβίωση της, πιθανώς και την ευημερία της!
Για παράδειγμα, τα αυτοκίνητα μπορούν να κατασκευάζονται για να λειτουργούν άψογα επι 50 χρόνια, τα κινητά τηλέφωνα και τα PCs (αναβαθμιζόμενα) επίσης, όλες οι συσκευές που χρησιμοποιούμε καθημερινά αν δεν ήταν “προγραμματισμένες” να χαλάνε μετά από 1-2 χρόνια (planned obsolescence), ώστε να αγοράζονται – καταναλώνονται οι επόμενες, θα μπορούσαν να μας υπηρετούν επι δεκαετίες. Τα κτίρια, οι εγκαταστάσεις, η χωροταξία αντίστοιχα και το σπουδαιότερο, η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η οποία με τις σημερινές διαθέσιμες τεχνολογίες υπερκαλύπτει τις ανάγκες του πλανήτη, θα μπορούσαν όλα να μεταμορφώσουν την ζωή μας!.. Διαφαίνεται λοιπόν ότι ίσως αυτή η “τρίτη” κατεύθυνση αποτελεί μονόδρομο.
Πρέπει όμως να αναλογιστούμε και να απαντήσουμε σε ορισμένα ζητήματα, ατομικά αλλά και συλλογικά ως ανθρωπότητα:
- Άραγε πως θα μπορούσαν να ζήσουν, να επιβιώσουν και να ευημερίσουν οι άνθρωποι χωρίς το “χρήμα” και άρα χωρίς την καταναλωτική τους “δύναμη” λόγω απώλειας εργασίας;
- Πως θα ήταν οι κοινωνίες με μια παγκόσμια παραγωγή μειωμένη έως και 90%;
- Πως θα ήταν η ζωή με επαγγέλματα όπως του πωλητή, του διαφημιστή, του χρηματιστή, του δικηγόρου και χιλιάδες ακόμα, να αφανίζονται ως ανεπίκαιρα ή και άσχετα (irrellevant) στην σύγχρονη εποχή;
- Πως θα ήταν η ανθρωπότητα φθάνοντας στο σημείο (γρηγορότερα από όσο νομίζουμε) να ξυπνήσει μια μέρα συνειδητοποιώντας ότι μόνο το 5% των ανθρώπων έχουν πραγματικό αντικείμενο εργασίας;
- Θα αισθανόμασταν απελπισία… ή απελευθέρωση;
Πως θα ήταν όλα αυτά σε ένα διαφορετικό μοντέλο ζωής, ”αναγκαστικά” εκσυγχρονισμένο και προσαρμοσμένο στους διαθέσιμους πόρους του πλανήτη;…
Θα μπορούσε η ανθρωπότητα, δηλαδή το 99% της κοινωνίας των πολιτών να επιβάλλει κάτι τέτοιο στη παγκόσμια ελίτ (τραπεζίτες, πολιτικές ηγεσίες, μεγαλοεπιχειρηματίες, στρατούς και δυνάμεις καταστολής), που αντιπροσωπεύουν το υπόλοιπο 1% του πληθυσμού;…
Θα μπορούσε να καταργήσει τον ισχυρότερο θεσμό που υπάρχει σήμερα, αυτόν που έχει υποτάξει ή διαφθείρει, τους ανθρώπους σε όλα τα κοινωνικά στρώματα;…- Θα μπορούσε το επόμενο παγκόσμιο κοινωνικό σύστημα (μετά την επικείμενη κατάρρευση του καπιταλισμού) να είναι ένα “αχρήματο” κοινωνικό σύστημα, με έμφαση στην ορθολογική αξιοποίηση των πόρων του πλανήτη και στην αξιοποίηση της σύγχρονης επιστήμης και τεχνολογίας, στην υπηρεσία της (αχρήματης) επίλυσης των προβλημάτων της ανθρωπότητας;…
- Θα μπορούσε η κοινωνία των πολιτών να αποφασίσει και να υπαγορεύσει στο 1% της παγκόσμιας ελίτ την θέληση της για την
κατάργηση του χρήματος και την μεταστροφή μιας εκλογικευμένης παγκόσμιας αυτοματοποιημένης παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών, στην υπηρεσία της ανθρωπότητας;… - Θα μπορούσε να το οραματιστεί, να το αποφασίσει και να απελευθερώσει για πάντα τον εαυτό της από τα δεσμά της “δουλειάς” (δουλείας);…
Θα μπορούσε να απελευθερώσει ολόκληρο το συλλογικό δημιουργικό πνευματικό της δυναμικό (cognitive surplus), το μεγαλύτερο που υπήρξε ποτέ διαθέσιμο στον πλανήτη, προκειμένου το ανθρώπινο είδος να ανορθωθεί και να εξελιχθεί στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο;…- Θα μπορούσε να βγάλει από το συλλογικό μυαλό, τους πολέμους και την διαίρεση;…
- Θα μπορούσε να συλλάβει την ανωτερότητα μιας αέναης και απεριόριστης χρήσης των αγαθών που είναι διαθέσιμα σήμερα στον πλανήτη, εξίσου από όλους τους ανθρώπους και χωρίς χρηματικό κόστος, αντί της τρέχουσας προσωπικής ιδιοκτησίας λίγων ή ελάχιστων αγαθών που απαιτούν ιδρώτα και αίμα;…
Προσωπικά έχω απαντήσει με καθαρότητα, αλλά αυτή είναι μια προσωπική διαδικασία που μόνο αφότου ολοκληρωθεί για τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμιες αλλαγές για το επόμενο και το καλύτερο, που όλοι ονειρευόμαστε…
Αν χρειάζεστε κάποιο “σκονάκι” αναζητήστε το στην πηγή (σε video ή και γραπτώς)! Ίσως και εδώ και εδώ και εδώ…
Τα ερωτηματα που θετεις ειναι πολυ επικαιρα. Εχω δεί το Addendum, ασπάζομαι την όλη ιδεολογία αλλά νομίζω οτι για να υπάρξει ομαλή μετάβαση απο το τωρινό σάπιο σύστημα σε κάτι πιο υγιές απαιτείται μια πλατιά κοινωνική συνένεση. Γνώμη μου είναι οτι σίγουρα θα καταλήψουμε σε κάτι καλύτερο στο μέλλον. Το θέμα είναι το πόσο γρήγορα μπορούμε να καταλήξουμε σε αυτό το καλύτερο. Πιστεύω επίσης οτι θα ήταν ακόμα και στο χέρι των μεγάλων εταιριών να αλλάξουν προς το καλύτερο τα πράγματα αλλα έχουν βολευτεί απο τα κέρδη τους. Μου είναι δύσκολο να φανταστώ πως θα μπορούσαν να αρχίσουν αυτοί οι “δεινόσαυροι” να αρχίζουν να μοιράζουν τα κέρδη τους.
Πιστέυω πολύ στην δυναμική του ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ κινήματος Zeitgeist και αν στην πορεία δεν αλλοιωθεί η “λαδωθεί” απο κάποιους τρίτους με μεγάλα πορτοφόλια τότε θα αλλάξει την πορεία του πλανήτη. Η τεχνολογία (και η σωστή και ηθική χρήση της) μόνο μπορεί να μας σώσει….
διαβαζοντας το κειμενο σου ολο ελεγα κατι μου θυμιζει και στο τελος το ειπες βεβαια, εμπνεεσαι απο αυτο το βιντεο που κυκλοφορει στο δικτυο. Λυπαμαι που θα το πω ετσι, αλλα το βρισκω απο αστειο εως απαραδεκτο. Μειγμα συνωμοσιοθεωριας, ανακριβειων, λογικων αλαμτων και -πως αν το κανουμε- οχι ιδιαιτερης ευφυιας.
Λες απο την μια ας πουμε οτι μπορουμε να ζησουμε χωρις επαγγελματα οπως δικηγορια, διαφμιστες κτλ Απο την αλλη λες οτι μονο 1% των ανθρωπων του πλανητη διαφωνουν με αυτο. Τους δικηγορους τους ρωτησες?
Κατα τα αλλα απο που προκυπτει η ανεργια 20% δεν το καταλαβα. Οπως δεν καταλαβα κιολας τον ορισμο σου της υπερκαταναλωσης.Αν η ολο αυξανομενη καταναλωση συνιστα υπερκαταναλωση τοτε καθε επιτυχημενη οικονομια στην ιστορια (και η αρχαια αθηνα πχ) υπερκαταναλωνε!
Μιλας μετα για την παραγωγικη ικανοτητα του πλανητη και ξεχνας κατι που ειπες λιγο πριν: οτι η αξια παραγεται ολο και περισσοτερο στις υπηρεσιες και οι υπηρεσιες δεν χρειαζονται πρωτες υλες! Ειναι ανεξαντλητες!
Επειδη φαινεται να εχεις καποιο ειλικρινες ενδιαφερον για αυτα τα ζητηματα, ψαξτο λιγο περισσοτερο διαβαζοντας καποιο εγκυρο βιβλιο και πετα το Zeitgeist στα σκουπιδια… προταση μου…
@ S G
Φίλε μου, η τελειομανία σου (κατ’ αρχήν προσόν) που αποπνέεται στο blog σου, αλλά και η θεματολογία σου, δίνουν μια εικόνα ενός τυπικού left brained, “λογικού” ανθρώπου που δεν δέχεται τίποτα αν δεν το δει με τα μάτια του.
Αυτό όμως είναι πολύ περιοριστικό για το βίωμα της ζωής. Στην ζωή ελάχιστα πράγματα είναι χειροπιαστά. Τα υπόλοιπα τα αντιλαμβάνονται οι πιο ευαισθητοποιημένοι εγκέφαλοι που έχουν πιο αναπτυγμένες διαισθητικές ικανότητες, συνθετικές, διορτατικές και βέβαια πιο ανεπτυγμένη φαντασία (τυπικά right brained people ή τουλάχιστον μισοί-μισοί).
Δεν υπάρχει καμία περίπτωση να πείσει ένας δεξιοκέφαλος έναν λογικό αριστεροκέφαλο ότι ένα δάσος γεμάτο καπνούς καίγεται, αν ο τελευταίος δεν βλέπει με τα μάτια του τη φωτιά.
Ειλικρινά νομίζω ότι ζεις σε άλλο πλανήτη και αδυνατείς να δεις τι είναι αυτό που καταρρέει… (στην πραγματικότητα μια σειρά από διαστάσεις της ζωής μας).
Έχω μάλιστα την εντύπωση ότι είσαι προσκολλημένος στην Ελλάδα και στην δική μας πολιτική σκηνή μέσα από την οποία υποθέτεις και ελπίζεις ότι θα έρθει η πρόοδος και η ευημερία.
Όμως δεν είμαστε πια ούτε στο χωριό μας, ούτε στην Αθήνα, ούτε στην Ελλάδα. Είμαστε πολίτες του Κσμου και το σπίτι μας είναι ο Πλανήτης!
Δυστυχώς είναι λίγοι αυτού που έχουν την συνολική εικόνα και σκέφτονται σε τέτοιο επίπεδο, σε σχέση με αυτούς που ασχολούνται με τον Γιωργάκη, τον Κωστάκη, και πως θα καταφέρουν να επιτύχουν μια καλύτερη “Δημοκρατία” στην Ελλάδα.
Επομένως φίλε μου σέβομαι αυτά που μου λες αλλά έχω επεξεργαστεί τα θέματα μου για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, σε μεγάλο βάθος, με ατέλειωτες ώρες προσωπικής έρευνας και μελέτης. Και επιπλέον έχω δεκαετίες επαγγελματικής και προσωπικής εμπειρίας σε μια σειρά από γνωστικά αντικείμενα που ξεκινούν από τα χρηματοοικονομικά, τις επιχειρήσεις, την επικοινωνία και καταλήγουν στην τεχνολογία, την οικολογία, την ψυχολογία, την κοινωνιολογία και πάει λέγοντας. Το σημαντικότερο, αμφισβητώ τα πάντα και μαθαίνω συνεχώς, αλλά έχω ένα κουσούρι, δεν καταλαβαίνω από παραινέσεις που βασίζονται στην θεωρία των θεωριών συνωμοσίας… Αυτό φίλε μου είναι ένα παιδικό επικοινωνιακό κατασκεύασμα της παγκόσμιας εξουσιαστικής ελίτ αντίστοιχο με το παιδαριώδες κατασκεύασμα της “Τρομοκρατίας” (Terrorism).
Η επιστήμη και η τεχνολογία διπλασιάζονται κάθε δυο χρόνια, ενώ η πολιτική και η εγχώρια και παγκόσμια “δημοκρατική” διακυβέρνηση με τις οποίες εσύ ασχολείσαι, εξελίσσονται με ένα βήμα κάθε δεκαετία. Και η προκοπή που υπόσχονται πρέπει να αναμένεται σε 5-6 αιώνες. Και η Ανθρωπότητα δεν μπορεί να περιμένει… Ούτε την υπόσχεση της “Βασιλείας των Ουρανών”, ούτε τις υποσχέσεις των παγκόσμιων “ηγετών” γιαλαντζί!
Σε ευχαριστώ πάντως ειλικρινά για το σχόλιο και το ενδιαφέρον σου. Σε ένα διάλογο πάντα κάτι μένει για να ψάξουμε πέρα από αυτά που θεωρούμε δεδομένα…
ΣΣ. Για να αξιολογήσεις το συγκεκριμένο άρθρο, πρέπει κατανοήσεις τους ορισμούς και να “ψάξεις” περαιτέρω μια σειρά από ζητήματα, όπως το ζήτημα της τεχνολογικής ανεργίας, τους επίσημους κρατικούς μηχανισμούς στατιστικού reporting, και φυσικά τα ζητήματα της τεχνολογίας, με έμφαση στο διαθέσιμο επίπεδο βιομηχανικού αυτοματισμού, βιομηχανικών robotics, και λογισμικού. Αν δεν έχεις επαρκή εικόνα για τα επιμέρους, ας αποφεύγεις να κάνεις επιφανειακές κριτικές, καταλήγουν “άσφαιρες”. Προσωπικά εκτιμώ όταν μου ζητούν διευκρινίσεις για την βάση ή τα επιμέρους των επιχειρημάτων μου. Είναι πιο παραγωγικό για όλους.
ΣΣ2. Για να μην μου παραπονεθείς ότι δεν σου απαντάω επί της ουσίας… Υπάρχουν παγκόσμιες μελέτες που συνδέουν την εγκληματικότητα με την ανεργία σε ποσοστό 1 προς 7 (τις έχω αναφέρει). Σημαίνει ότι κάθε μια ποσοστιαία μονάδα αύξησης της ανεργίας αυξάνει 7% τα εγκλήματα. Μην περιμένεις την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία να σου πει τι ανεργία έχουμε. Τα καθημερινά εγκλήματα που βλέπεις στην TV δεν υπήρχαν λίγα χρόνια πριν.
Για την υπερκατανάλωση, μου κάνει εντύπωση που δεν την βλέπεις (είπαμε για αυτά που βλέπουμε και για αυτά που “βλέπουμε”). Για την υπερδανειζόμενη υπερκατανάλωση;.. ούτε αυτή την βλέπεις, τον παγκόσμιο υπερδανεισμό κρατών, επιχειρήσεων και κυρίως τον υπερδανεισμό των πολιτών του κόσμου μήπως; αν όχι… παραδίνομαι!..
αν δεν σε πειραζει αντιστρεφω την σειρα και ξεκινω επι της ουσιας.
“κάθε μια ποσοστιαία μονάδα αύξησης της ανεργίας αυξάνει 7% τα εγκλήματα”
σε ποια χωρα? ποτε? τι ειδους κανονας ειναι αυτος? ακομα και αν υπαρχει συστηματικη συσχετιση ανεργιας και εγκληματικοτητας, δεν μπορει να ειναι ντετερμινιστικη!
“Μην περιμένεις την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία να σου πει τι ανεργία έχουμε. Τα καθημερινά εγκλήματα που βλέπεις στην TV δεν υπήρχαν λίγα χρόνια πριν.”
το τι βλεπεις στην τιβι ειναι συναρτηση του τι υπαρχει και τι ψαχνουν τα καναλια για να δειξουν. Οταν ενα καναλι αλλαζει πολιτικη και δειχνει περισσοτερα εγκληματα, δεν σημαινει οτι ξαφνικα εκτιναχτηκε η ανεργια! Παρομοιως αν διαφορα άλλα φαινομενα που δεν σχετιζονται με την ανεργια αλλα αυξανουν την εγκληματικοτητα (μαζικη εσωτερικη ή εξωτερικη μεταναστευση με χαλαρωση της συνοχης των τοπικων κοινωνιων κτλ).
“Για την υπερκατανάλωση, μου κάνει εντύπωση που δεν την βλέπεις”
ορισε την πρωτα να ξερουμε για τι πραγμα μιλαμε και μετα θα σου πω αν την βλεπω.
“τον παγκόσμιο υπερδανεισμό κρατών, επιχειρήσεων και κυρίως τον υπερδανεισμό των πολιτών του κόσμου μήπως;”
ουτε τον υπερδανεισμο εχεις ορισει βεβαια. Αλλα τελοσπαντων, δεχομαι οτι ο δανεισμος των ιδιωτων στην Δυση ειναι σε ιδιαιτερα υψηλα επιπεδα. Τι ακριβως σημαινει αυτο? Ηδη, λογω της κρισης, πεφτει δραματικα. Οι Αμερικανοι αρχιζουν να αποταμιευουν μετα απο χρονια. Ποια ειναι η γενικη θεση σου, δεν την εχω καταλαβει.
“το ζήτημα της τεχνολογικής ανεργίας”
δεν βρισκω οτι υπαρχει τετοιο ζητημα, τουλαχιστον μακροπροθεσμα, ειναι μια απλη πλανη στην οποια πεφτει κοσμος απο καιρο σε καιρο. Το οτι εχουν εξαφανιστει τοσα επαγγελματα χαρη στην τεχνολογικη προοδο (πχ πεταλωτες αλογων ή τηλεγραφητες) δεν σημαινει οτι ο κοσμος εμεινε χωρις δουλεια, απλα περασε σε αλλα επαγγελματα.
ως προς τα προσωπικα, δεν βλεπω που βλεπεις την προσκολληση μου με την Ελλαδα. Μενω εκτος Ελλαδος 10 χρονια τωρα και η κυρια ενημερωση μου ειναι εδω και καιρο απο μη ελληνικα μεσα.
Μαλιστα, λογω δουλειας, ασχολουμαι αναγκαστικα με διεθνη ζητηματα, οχι στενα ελληνικα.
“η προκοπή που υπόσχονται πρέπει να αναμένεται σε 5-6 αιώνες. Και η Ανθρωπότητα δεν μπορεί να περιμένει…”
για ποια προκοπη μιλας? ηδη εχουμε ιστορικα πρωτοφανη ευημερια, οι ανθρωποι πριν 50 ή 100 χρονια δεν θα μπορουσαν να διανοηθουν το επιπεδο της υλικης ευημεριας μας. Και αυτο συνεχιζεται, με μικρα διαλειμματα.